Armenian    Russian    English

վեբ հանդեսում shoushi.am -ում
     Գլխավոր էջ | Նկարներ | Արխիվ | Ծրագրեր | Մեր մասին | Հետադարձ կապ
Արամ Մկրտչյան. Արմենոիդական Հայաստան (մենագրություն, մաս 1-ին)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                                          Organization Chart 

    Տարբեր էթնիկ ընդհանրությունների  մշակույթի մեջ «Արմենոիդական մշակույթը» հիմնականում  դրսեւորվում  է լեզվի, դիցաբանության եւ նյութական արժեքների մեջ: Լեզվի մեջ այն նկատվում է այնպիսի տերմինների միջոցով, որոնք առաջին հերթին կապված էին դավանաբանության, հողագործության, զինագործության, անասնապահության հետ: Այս ուղղություններից յուրաքանչյուրը հստակորեն կարող է մատնանշել տերմինի կամ երեւույթի առաջացման կամ ստեղծման վայրը, ինչպես նաեւ  ցուցադրել ստեղծման նախապայմանները: Բացահայտված է նաեւ մեկ այլ կարեւոր փաստ. էթնոսների զարգացման գործընթացների մեջ իր լուրջ տեղն ունի նաեւ մշակութային էքսպանսիան: Մշակութային հզոր էքսպանսիայի հստակ նշանները առկա են Եվրոպայից մինչև Հնդկաստան` բազմաթիվ զուգադիպություններով, որոնք կապված են բրախիցեֆալ-արմենոիդ մարդաբանական տեսակի գործունեության հետ: Նա հնարավորություն տվեց նոր կազմավորվող էթնոսներին օգտվել արդեն ստեղծված մշակութային դաշտի արժեքներից: Այս գործընթացում հատուկ իմաստ է ձեռք բերում Արմենոիդական  հիմքային և կառուցողական մշակույթը, որը զորակցում է էթնիկական միասնությանը ներքին, ոչ անտոգոնիստական մրցակցության շրջանակներում:
Ընդհանրապես, Էթնոսը ունի ոչ այնքան բարդ կառուցվածք, բայց այն  բավարար է, որպեսզի Էթնոսի կայունությունն ապահովի: Շնորհիվ կայունության` էթնոսը մշտապես ինքնահղկվում է, հնարավորություն է ստանում ապրել հազարամյակներ՝ պահպանելով իրեն պատկանող, իրեն հատուկ մարդաբանական գենոտիպը:            
Էթնոսը ցեղային, լեզվական, մշակութային ընդհանրություն ունեցող համակագ է:   Որպես այդպիսին` նա ձեւավորված հանդես է գալիս այն ժամանակ, երբ առաջանում են որոշակի ներքին եւ արտաքին փոխշաղկապված հասարակական հարաբերություններ: Որպես կանոն, Էթնոսը իր ձևավորման պատմական ժամանակահատվածում ձեռք է բերում մի քանի էթոնիմներ, որոնք ընդհանրական ձևով արտահայտում են շրջակա միջավայրի վերաբերմունքը տվյալ էթնոսի նկատմամբ`  ընդգծելով,  առանձնացնելով նրան ընդհանուրից հատուկ  այս կամ այն որակների համաձայն:
Էթոնիմը՝ էթնոսին իր եւ արտաքին աշխարհի կողմից  տրված,  ճանաչում գտած եւ հաստատված անունն է եւ էթնիկական իդենտիֆիկացիայի ամենավստահելի չափման միավորներից մեկը:
Տարերայնորեն ձեւավորված մարդկանց միավորումները երկար կյանք չունեին: Նրանք գործում են մի քանի սերունդների կյանքի ընթացքում,   կազմալուծվելով վերածվում են մարդկանց այնպիսի խմբերի, որոնց հատուկ են նույնատիպ կենցաղը եւ ազգակցական կապերը: Այդ կոնվիքսներից առաջանում է նոր ենթաէթնոսը, որը հետագայում, միացնելով իրեն թույլ ցեղային միություններին, ստեղծում է նոր էթնոսի առաջացման նախապայմանը: Այսպիսի կարգը կարելի է համարել Էթնիկական դիվերգենցիայի լիմիտը:                                                                                                                 
6000 տարվա ընդհանուր գրավոր պատմություն ունեցող Արմենոիդական մշակույթը ներկայացնողներն էին հուրիները, շումերները, եգիպտացիները, էլամիտնեը, հեթերը,  ասորիները, բաբելոնացիները, Միթանին, Ուրարտուն, իրանցիները, հրեաները, արաբները: Արմենոիդական մշակույթի առաջին ավարտուն որակական դրսեւորումն է Շումեր կոչվող կազմավորումը` իր առասպելներով, պատմությունով, ճարտարապետությամբ, գրավոր լեզվով, կրոնով: Շումերների ստեղծած միջէթնիկական հարաբերությունները գրեթե ամբողջությամբ ընդօրինակվեցին այլ էթնիկական եւ ցեղային միությունների կողմից, իսկ նրանց ստեղծած առաջին պետական կազմավորումը ուսուցողական դարձավ բոլորի համար:
Ըստ մեզ հասած գրավոր ավանդապատումների՝ ջրհեղեղից հետո առաջին թագավորները ապրել են շումերական Կիշ քաղաքում: Կիշ քաղաքի դամբարաններում  հայտնաբերված գանգերը նույնպես պատկանում են Արմենոիդ տեսակին, որը վերագրվում է մ.թ. ա.  2900-2500 թվականներին: Շումերական տարածքներում հայտնաբերված Արմենոիդ խմբին պատկանող մարդկանց բրոնզե եւ պղնձե  արձանիկները  պատկանում են մ.թ.ա. 2500-2800 թթ.: Ուր քաղաքից հայտնաբերված ոսկյա զարդերը փաստում են  տարածքներում ոսկերչական արվեստի բարձր զարգացածության մասին, որը ձեւաբանորեն կապված է Կուր-Արաքսյան տարածաշրջանի հետ:
Շումերին հարեւան Էլամի արձանագործության մեջ ֆիքսված են «արմենոիդ» մարդաբանական ձեւին պատկանող  պատկերներ՝ արձանիկների եւ քանդակների տեսքով: Արձանագործությունը այս տարածաշրջանում ծաղկում է ապրել մ.թ. 2800-2500 տարի առաջ: Քանդակված մարդկանց պատկերները միանշանակ պատկանում են արմենոիդ տիպին: Նույն տենդենցը դրսեւորվում է Ասսորական  քանդակագործության մեջ: Ողջ Մերձավոր Արեւելքի տարածքում մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանում հեթական, անատոլեական, արամեական քանդակագործության մեջ գերիշխել է արմենոիդ մարդաբանական տեսակը: Հարավային Միջագետքում մոտավորապես մ.թ. 2450 տարի առաջ՝ Աքքադական շրջանում, դադարում են պատրաստվել քանդակներ՝ արմենոիդական արտաքինով:              

    Մ.թ. 3000 տարի առաջ աննշան ժամանակային տարբերությամբ իրենց զարգացման գագաթնակետին հասան Կուր-Արաքսյան արեալում Մեծամորի, Իրանում Լորեստանի առաջին հզոր մետաղագործական կենտրոնները: Այսպես    

 

 

Էջ` 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

 

© Բակուր Կարապետյան: Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:
Նյութերի լրիվ կամ մասնակի օգտագործման դեպքում հղումը` www.journal.shoushi.am -ին պարտադիր է:
Ձեւավորումը` © Վազգեն Ղազարյանի: